Home » Die Elenden sollen essen

Die Elenden sollen essen

Toelichting bij cantate BWV 75

Eind mei 1723 laat Bach in Leipzig zijn eerste proeve van bekwaamheid horen, wanneer hij net is aangesteld als nieuwe cantor. Deze 'erste Music' is cantate 75.
Het openingsdeel begint in een rustig tempo en kenmerkt zich door scherpe ritmen, het tweede deel is sneller, en heeft de vorm van een fuga (de vier koorstemmen zetten na elkaar in met het thema). In dit fugathema beeldt Bach 'leben' uit door een lange coloratuur.
Van de zes recitatieven in deze cantate zijn er vier in de 'secco'-stijl, dat wil zeggen slechts begeleid met losse akkoorden door de continuogroep, en bij twee wordt de solist begeleid door het strijkorkest met lang aangehouden akkoorden ('accompagnato').
In vergelijking met de latere cantates valt op dat Bach in de aria's van deze cantate het 'cantabile' (vloeiende zanglijnen) laat overheersen boven het virtuoze element.
Tevens vinden we in de aria's verwantschap met verscheidene dansvormen. Bijvoorbeeld in de tenoraria 'mein Jesus soll mein alles sein' horen we kenmerken van de polonaise (Walther 1732: 'lustiger Tantz'), in de sopraanaria 'ich nehme mein Leiden mit Freuden' herkennen we het menuet (Mattheson 1739: 'eine mässige Lustigkeit'), en de zgn. passepied (Walther 1732: 'ein gar geschwinder Frantzösischer Tantz') de dansvorm in de altaria 'Jesus macht mich geistlich reich'.
Uitzondering vormt de laatste aria waarin de trompet met het strijkorkest een virtuoze rol vervult bij de bas-aria 'mein Herze glaubt und liebt'.
In deze tweedelige cantate (voor en na de preek) vormt het koraal 'was Gott tut das ist wohlgetan' de afsluiting van de delen. Niet in de bekende vorm van een vierstemmige koorzetting, meegespeeld door het orkest, maar het orkest vervult een zelfstandige rol met inleiding en intermezzi tussen de koraalzinnen die door het koor gezongen worden.
Tevens gebruikt Bach de koraalmelodie als 'cantus firmus' (vaste stem) door de trompet in de openingsinfonia van het tweede deel.

Bestel uw kaarten

Toegangskaarten voor het lopende seizoen kunt u hier bestellen.