Home » Herr, gehe nicht ins Gericht mit deinem Knecht

Herr, gehe nicht ins Gericht mit deinem Knecht

Toelichting bij cantate BWV 105 - voor de 9de zondag na Trinitatis

Uit psalm 143 van David heeft de onbekende tekstdichter de tekst voor het openingsdeel genomen: 'Treed niet in het gericht met uw knecht: in Uw licht is geen schepsel rechtvaardig'. Bach giet deze woorden in een tweedelige vorm: eerst langzaam (adagio); orkest afgewisseld met koor, waarna het tempo overgaat naar een 'allegro' in een fugavorm.
Nadat alle stemmen hebben ingezet, hoort U de sopraan driemaal een dalende lijn zingen van langere noten op de tekst 'von dir wird kein Lebendiger gerecht'. Deze lijn wordt de tweede en derde maal steeds een toon lager ingezet, ook geeft Bach de aanwijzing om dit iedere keer zachter te doen (piano, pianissimo), en zelfs bij de derde keer de baspartij weg te laten. Alsof Bach wil zeggen dat het leven zonder Gods gerecht, een muziekstuk is zonder basso continuo, de basis van de barokmuziek.
Het altrecitatief dat hierna volgt verwijst naar vers 13 van psalm 51 ('verban mij niet'). De melodie verwijst op beeldende wijze naar de tekst, o.a. 'In Demut vor dir beuge' een dalende, laag eindigende lijn, en 'wie gross dein Zorn' krijgt een dissonant akkoord, en heeft een hoge ligging voor de zangeres om duidelijk uit te komen.
De sopraanaria heeft een bijzondere orkestbezetting: het basso-continuo ontbreekt namelijk, hiermee wil Bach de angst en de onzekerheid uitdrukken. Ook de repeterende nootjes in de violen drukken deze gevoelens uit. De hobo en de sopraan imiteren elkaar regelmatig.
Vanaf het basrecitatief verandert de sfeer in de cantate volledig: er wordt als het ware een opening gemaakt naar 'die ewgen Hütten'. Zo is ook de sfeer die de volgende aria uitstraalt: een fiere hoornpartij (bij Bach 'corno da tirarsi', bij ons gespeeld door een trompet), omspeeld door een virtuoze eerste vioolpartij, en parmantig begeleid door de rest van het orkest, dit geheel in de beweging van een dans.
Het orkest vervult een bijzondere rol in het slotkoraal: de tekst geeft het tot rust komen van het 'zitternde Gewissen' aan, Bach laat dit tot uitdrukking komen in het ritme van de orkestpartijen. Beginnend met snelle zestienden, naar rustigere triolen, verder via achtste noten tenslotte eindigend met langere kwart- en halve noten, tenslotte uitkomend in een aangehouden hele noot.
De cantate ging op 25 juli 1723 in première te Leipzig.

Bestel uw kaarten

Toegangskaarten voor het lopende seizoen kunt u hier bestellen.